*Η κρίση θεσμών στην Ελλάδα συνιστά ένα σύνθετο και πολυεπίπεδο φαινόμενο που αφορά τη λειτουργική επάρκεια,

τη νομιμοποίηση και την κοινωνική αποδοχή των βασικών πυλώνων του πολιτικού συστήματος. Στη θεωρία των πολιτικών θεσμών, η θεσμική κρίση δεν ταυτίζεται απλώς με δυσλειτουργίες· αφορά κυρίως τη διάρρηξη της σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και κρατικών δομών, στοιχείο που επηρεάζει τη σταθερότητα και την ποιότητα της δημοκρατίας.

*Σύμφωνα με τη σύγχρονη πολιτική επιστήμη, οι θεσμοί λειτουργούν ως σταθερά πρότυπα κανόνων και πρακτικών που ρυθμίζουν τη συλλογική ζωή. Η δημοκρατική νομιμοποίηση, όπως έχει αναλυθεί από θεωρητικούς όπως ο Jürgen Habermas, προϋποθέτει αφενός διαδικαστική εγκυρότητα (τήρηση κανόνων, διαφάνεια, λογοδοσία) και αφετέρου κοινωνική συναίνεση. Όταν οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι οι θεσμοί δεν λειτουργούν με αμεροληψία ή αποτελεσματικότητα, παράγεται κρίση νομιμοποίησης.

*Στην ελληνική περίπτωση, η κρίση αυτή επιτάθηκε κατά την περίοδο της δημοσιονομικής επιτήρησης από υπερεθνικούς οργανισμούς, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η μεταφορά κρίσιμων αποφάσεων οικονομικής πολιτικής εκτός του άμεσου εθνικού ελέγχου ενίσχυσε το αίσθημα περιορισμένης λαϊκής κυριαρχίας και τροφοδότησε αντισυστημικές τάσεις.

Κρίση αντιπροσώπευσης*Η μείωση της κομματικής ταύτισης και η αυξημένη εκλογική αποχή αντανακλούν αποδυνάμωση της σχέσης εκπροσώπησης. Το Ελληνικό Κοινοβούλιο, ως κεντρικός θεσμός της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, συχνά αντιμετωπίζεται από τμήμα της κοινωνίας ως απομακρυσμένο από τις πραγματικές κοινωνικές ανάγκες.

Δικαιοσύνη και κράτος δικαίου

*Οι καθυστερήσεις στην απονομή δικαιοσύνης και οι δημόσιες συζητήσεις περί ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας επηρεάζουν την αντίληψη περί ισονομίας. Η αποτελεσματική και αμερόληπτη δικαιοσύνη αποτελεί θεμελιώδη δείκτη δημοκρατικής ποιότητας.

Μέσα ενημέρωσης και δημόσια σφαίρα

*Η συγκέντρωση ιδιοκτησίας, η αλληλεξάρτηση πολιτικής και μιντιακής εξουσίας και η διάδοση παραπληροφόρησης στα ψηφιακά μέσα επιδρούν αρνητικά στη διαμόρφωση ορθολογικού δημόσιου διαλόγου.

Νεολαία και πολιτική αποστασιοποίηση

*Η μειωμένη συμμετοχή των νέων σε κόμματα και συλλογικές διαδικασίες συνδέεται με την αίσθηση περιορισμένων προοπτικών, επισφαλούς εργασίας και χαμηλής πολιτικής αποτελεσματικότητας (political efficacy). Η αντιμετώπιση της κρίσης θεσμών απαιτεί πολυεπίπεδη στρατηγική:

Ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας

*Ψηφιακή παρακολούθηση της νομοθετικής διαδικασίας σε πραγματικό χρόνο.

*Υποχρεωτική αιτιολόγηση και δημόσια διαβούλευση για κρίσιμα νομοσχέδια.

*Ανεξάρτητοι μηχανισμοί αξιολόγησης δημόσιων πολιτικών.

Μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης

*Επιτάχυνση διαδικασιών μέσω ψηφιοποίησης.

*Διαφανείς διαδικασίες επιλογής ηγεσίας ανώτατων δικαστηρίων.

*Συνεχής επιμόρφωση δικαστικών λειτουργών.

Αναβάθμιση της πολιτικής παιδείας

*Η εισαγωγή συστηματικής εκπαίδευσης στη δημοκρατική αγωγή και στα ανθρώπινα δικαιώματα μπορεί να ενισχύσει τη συμμετοχική κουλτούρα. Η σύνδεση σχολείων και πανεπιστημίων με προσομοιώσεις κοινοβουλευτικών διαδικασιών και τοπικά συμβούλια νέων ενισχύει τη βιωματική μάθηση.

Θεσμοθέτηση συμμετοχικών μηχανισμών

*Τοπικά δημοψηφίσματα με σαφές θεσμικό πλαίσιο.

*Συμμετοχικός προϋπολογισμός σε επίπεδο δήμων.

*Ψηφιακές πλατφόρμες διαβούλευσης με δεσμευτικό χαρακτήρα.

Ενίσχυση της συμμετοχής των νέων

*Δημιουργία μόνιμων συμβουλευτικών οργάνων νεολαίας στο πλαίσιο του Ελληνικό Κοινοβούλιο.

*Κίνητρα για συμμετοχή σε εθελοντικές και κοινωνικές δράσεις με πιστοποιημένη αναγνώριση δεξιοτήτων.

*Μείωση ηλικιακών και γραφειοκρατικών εμποδίων για την υποψηφιότητα σε τοπικά αξιώματα.

*Η κρίση θεσμών στην Ελλάδα δεν αποτελεί παροδική δυσλειτουργία αλλά δομική πρόκληση που σχετίζεται με την ποιότητα της δημοκρατίας και την κοινωνική συνοχή. Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προϋποθέτει συνδυασμό θεσμικών μεταρρυθμίσεων, καλλιέργειας δημοκρατικής κουλτούρας και ουσιαστικής ένταξης των νέων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

*Η ενίσχυση της δημοκρατίας δεν επιτυγχάνεται μόνο μέσω τυπικών αλλαγών, αλλά μέσα από τη δημιουργία μιας πολιτικής κοινότητας στην οποία οι πολίτες αισθάνονται ότι η φωνή τους έχει πραγματικό αντίκτυπο. Μόνο τότε οι θεσμοί θα αποκτήσουν ξανά κοινωνική νομιμοποίηση και ανθεκτικότητα απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις. 

Χαράλαμπος Καρπούζος

ΠΑΣΟΚ -ΚΙΝΑΛ

Β2 Δυτικός Τομέας Αθηνών